Rečnik turcizama

A
avdest – ritualno pranje kod muslimana pre svake od pet dnevnih molitava
agarjanin – starinski naziv za turke
ajlukčija – nameštenik sa stalnom platom
akšam – večernja molitva (četvrta po redu od pet propisanih molitava)
akšamluk – bosanski običaj da se predveče sedi na travi, obično pored vode, i pije rakija uz pesmu i razgovor
Alah – bog
alvat – prizemlje
amajlija – amulet, zapis
angarija – kuluk, rabota
anlajisati – razumeti
anterija – dugačka gornja haljina
andžais – dečja igra ‘trulih kobila’
araba – putnička kola
aršin – mera za dužinu (66,7 centimetara)
asker – redovna vojska
aspra – novac
aferim – bravo
ahmedija – čalma od belog platna, koju nosehodže
adžami-oglan – deca koju je turska vlast oduzimala od hrišćana, kao danak u krvi, da bi od njih stvorila janjičare
ašik – ljubavnik
ašikovanje – ljubavni razgovori
aščija – kuvar
B
Baglame – šarke
Bajram – muhamedanski praznik
bezbeli – naravno, zaista
beli – zaista
belćim – valjda, verovatno
benevrek – pantalone
berićet – sreća, napredak
berićetli – napredno, srećno
bilahi – potvrda zakletve
biuzur – nemir, zabuna
borija – truba
bostan – kolektivni naziv za dinje i lubenice, kao i za baštu zasejanu njima
bošča – velika marama, šal
buljuk – odred
Č
čakmak – ognjilo, ocilj
čardak – drvena zgrada, letnjikovac
čekrk – vitao, bitlo
čengija – igračica
Ć
ćaba – sveta mesta: Meka i Medina
ćeif – zadovoljstvo
ćenar – ivica, okrajak
ćepanak – prednji deo dućana koji se podiže i služi kao vrata na dućanu
ćiverica – vrsta kape
ćitab – knjiga, Kuran
D
 devlat – vlada
dekika – minut
denjak – zavežljaj
derviš – kaluđer, bogomoljac (kod muslimana)
dert – ljubavni bol
divanija – lud čovek
dobri – tako muslimani nazivaju pokojnike koji su  se posvetili i čiji su grobovi predmet kulta
dova – molitva; “učiti dovu” – čitati molitvu
dosluk – prijateljstvo
dunjaluk – svet
džamli – staklen
džezva – bakren ili limen sud u kome se kafa kuva
dželat – krvnik
dželep – krdo, gomila
dželešanuhu – jedan od božjih atributa
džemadan – muško gornje odelo, prsnik
džeriz – jaz, kanal
džehenem – pakao
džuma – zajedničko klanjanje u džamiji, petkom u podne
džumbus – šala, komedija
Đ
đerđef – okvir za vez
đuvegija – mladoženja
đule – topovsko zrno
đuturum – bogalj
E
evlad – porod, deca
ezan – poziv kojim mujezin sa munare opominje vernike na molitvu
emer – odluka, volja
ergela – konjušnica
esnaf – zanat, zanatlijsko udruženje
esnaflija – zanatlija, član udruženja
efendija – gospodin, naziv koji se daje obično školovanim ljudima
F
fesat – kavga, sukob
G
gazija – pobednik
geldi – stiže, dođe
gida – određena dnevna mera pića na koju je čovek navikao
H
hazna – blagajna
hair – zadužbina, korist
hairli – srećno, blagosloveno
hain – zločinac
halva – slatko jelo od brašna, masla i šećera
hambaša – rabin
hanuma – gospođa, supruga
haram – grehota, ono što je nedopušteno
hafis – mladić koji je završio muslimanske bogoslovske nauke; upravo, naučio Kuran napamet
hesapiti – računati
hrka – ogrtač, derviška odeća
I
izun – slobodno, dozvoljeno
ilumli – prosvećen
insan (iksan) – ljudsko biće
inoča – druga žena (kod muslimana)
iram – vrsta ćilima
J
jalija – rečna obala
japija – drvena građa
jarabi – o bože!
jaramaz – nevaljalac
jacija – poslednja po redu od pet propisanih dnevnih molitava; u govoru označava noćne časove
jašmak – veo
jordamli – ponosito, gizdavo
K
kalauz – vodič, putovođa
kapudanpaša – vrhovni komandant mornarice
Kara-Denjiz – Crno more
karavan-seraj – svratište, han
kasaba – manja varoš
kauk – kapa, turban
kaurin – nemusliman, nevernik
kaurski – nevernički
kijamet-dan – sudnji dan, strašni sud
konak – prenoćište
kundura – cipela
M
mal – imetak, stoka
mandal – prijevornica(Vuk), drvena greda koja se prevuče preko vrata ili ćepenka, a na kraju pričvrsti katancem
marijaš – sitan novac
marifetluk – veština, smicalica
maskariti se – izvoditi šalu
mahala – gradska četvrt, ulica
madžarija – zlatan turski novac
mezar – grobnica
meze – jelo koje se uzima uz rakiju
mekteb – verska osnovna škola za muslimansku decu
meleć – anđeo
merak – zadovoljstvo
meraklija – ljubitelj, čovek koji voli i zna da uživa
merhaba – pozdrav
merhamet – duševnost
mešćema – nadleštvo šerijatskog suda u kome kadija sudi i vrši venčanje
miva, mivka – voće, voćka
mintan – dugačka muška haljina
misirbaba – ćosav, čovek koji od rođenja nema brade ni brkova
mubašir – povernik, delegat
muderis – upravnik više verske škole
muktar – knez, starešina gradske četvrti
mulazim – komandir policije
munafik – licemer, čovek koji je prividno primio islam
murtatin – izdajica
musala – trkalište, ravan
mutevelija – upravni vakufa (zadužbinskog imanja)
muftija – muslimanski verski dostojanstvenik
muhadžir – izbeglica, iseljenik
muhadžirluk – izbeglištvo
mušebak(mušepci) – drvene guste rešetke na prozorima kuća
N
nafaka – onaj deo zemnih dobara koji je čoveku pojedincu, po islamskom narodnom verovanju, suđen na ovome svetu
nahija – orug
nadžak – vrsta oružja, sekirica
nizam – redovna vojska na evropski način odevana i obučena
nišan – znak, beleg
O
oda – janjičarski odred
oseiriti – razgledati, razmotriti
P
panađur – vašar, sajam
R
ramazan – muslimanski jednomesečni post
raf – polica, etažera
rahmetli – pokojni, umrli
ršum – lom, tutanj
S
sabah – prva jutarnja molitva, zora
sabahzorski – rani, jutarnji
savatli – graviran
sadaka – milostinja
salep – vruće i slatko piće
sahibija – sopstvenik
sevap – dobro delo
sevdalija – ljubavnik
sevdah – ljubav, ljubavni zanos
sevepli – srećan, uspešan
seiz – služitelj, momak
sejmen – stražar
Selanik – Solun
serdžada – mali ćilim
sećija – sedište od dasaka prekriveno ćilimom
sikter – marš!
silahdar – čuvar oružja, dostojanstvenik na sultanovom dvoru
simit – vrsta hleba
sirak – samac, siromah
somun – vrsta mekog hleba
softa – đak, muslimanski bogoslov
soha – motka, toljaga
surgun – progonstvo
suharija – konjanik
Š
šargija – vrsta tambure
šeftelija – vrsta breskve
šehit – čovek koji pogine kao mučenik za veru
šiše – tavanica
šućur – hvala (Bogu)
šuhva – sumnja
T
tabut – nosila, mrtvački sandu
taze – svež, nov
takum – pribor
tarih – natpis na grobu ili građevini
tahta – daska
tekija – muslimanski manastir
tepsija – plitka posuda od bakra
teferič – zabava u prirodi
tilsum – vradžbina, talisman
tozluke – dokolenice
tropa – izraz koji se upotrebljava pri kartanju za onoga koji je izgubio igru; znači: izbubio, propao
turbe – mauzolej
turčijat – tursko, tj. islamsko verovanje i s time u vezi ceo način života
U
ujdurma – naprava, smicalica
ukaratiti – uravnotežiti
ulema – sveštenstvo
ućumat – sresko načelstvo
Ušćup(od Iskub) – Skoplje
V
vakuf – zadužbina za opšte religiozne i humanitarne svrhe
valahi – zakletva bogom
vlah – podrugljiv naziv za hrišćanina
Z
zabit – starešina, pretpostavljeni
zavrzlama – ćudljiv, zamršen čovek
zapt – disciplina
zaptija – stražar
zeman – vreme
zulum – nasilje

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *